Kiedy świadectwo energetyczne nie jest wymagane? 6 wyjątków z ustawy
Autor: mgr inż. Marcin Głód — audytor energetyczny, nr wpisu 40561 w wykazie MRiT · Opublikowano
W skrócie
Świadectwa nie wymaga sześć rodzajów budynków z art. 3 ust. 4 ustawy: zabytki, miejsca kultu, budynki przemysłowe i gospodarcze bez instalacji poza oświetleniem, mieszkalne przeznaczone do użytku do 4 miesięcy w roku, wolnostojące poniżej 50 m² i gospodarstwa rolne z EP do 50 kWh/(m²·rok). Nie wymagają go też darowizna, spadek i przekształcenie spółdzielczego prawa we własność, bo nie są sprzedażą ani najmem.
Kluczowe liczby i przepisy
- Podstawa wyjątków
- art. 3 ust. 4 ustawy o charakterystyce energetycznej budynków (t.j. Dz.U. 2024 poz. 101)
- Zwolnione budynki
- zabytki, kult religijny, przemysłowe i gospodarcze bez instalacji, sezonowe, wolnostojące < 50 m², gospodarstwa rolne
- Budynek sezonowy
- mieszkalny, przeznaczony do użytkowania ≤ 4 miesiące w roku (pkt 4) — także przy najmie
- Mały budynek
- wolnostojący, powierzchnia użytkowa poniżej 50 m² (pkt 5)
- Gospodarstwo rolne
- EP nie wyższe niż 50 kWh/(m²·rok) (pkt 6)
- Zabytek według MRiT
- także budynek z gminnej lub wojewódzkiej ewidencji; strefa ochrony konserwatorskiej nie wystarcza
- Bez świadectwa z innego powodu
- darowizna, spadek, przekształcenie spółdzielczego prawa we własność — to nie sprzedaż ani najem (art. 3 ust. 1)
Świadectwo charakterystyki energetycznej nie jest wymagane w dwóch sytuacjach. Po pierwsze, gdy budynek mieści się w jednym z sześciu wyjątków z art. 3 ust. 4 ustawy o charakterystyce energetycznej budynków: zabytek, miejsce kultu, budynek przemysłowy lub gospodarczy bez instalacji zużywających energię, budynek mieszkalny przeznaczony do użytkowania najwyżej 4 miesiące w roku, budynek wolnostojący poniżej 50 m² i gospodarstwo rolne z EP nie wyższym niż 50 kWh/(m²·rok). Po drugie, gdy nie dochodzi do sprzedaży ani najmu — dlatego darowizna, spadek i przekształcenie spółdzielczego prawa we własność odbywają się bez świadectwa.
6
wyjątków w art. 3 ust. 4
< 50 m²
budynek wolnostojący (pkt 5)
≤ 4 mies.
budynek mieszkalny w roku (pkt 4)
≤ 50
EP gospodarstwa rolnego, kWh/(m²·rok) (pkt 6)
Kiedy obowiązek w ogóle powstaje
Żeby mówić o wyjątku, trzeba najpierw wiedzieć, co jest regułą. Art. 3 ust. 1 ustawy każe zapewnić świadectwo dla budynku lub części budynku (mieszkania, lokalu użytkowego), który jest:
- zbywany na podstawie umowy sprzedaży,
- zbywany na podstawie umowy sprzedaży spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu,
- wynajmowany.
Osobny obowiązek mają właściciele budynków, w których organy wymiaru sprawiedliwości, prokuratura lub organy administracji publicznej zajmują ponad 250 m² i obsługują interesantów (art. 3 ust. 2). Sześć wyjątków z ust. 4 zdejmuje oba te obowiązki — przy sprzedaży, przy najmie i w urzędzie.
Sześć wyjątków z art. 3 ust. 4 — tabela
Wyjątki dotyczą rodzaju budynku, a nie osoby właściciela ani ceny. Warunek musi być spełniony w chwili sprzedaży lub najmu.
| Wyjątek | Przepis | Warunek | Przypadek graniczny |
|---|---|---|---|
| Zabytek | art. 3 ust. 4 pkt 1 | budynek podlega ochronie na podstawie przepisów o ochronie zabytków | według MRiT także budynek z wojewódzkiej lub gminnej ewidencji zabytków; strefa ochrony konserwatorskiej i wpis obszarowy nie wystarczą |
| Miejsce kultu | art. 3 ust. 4 pkt 2 | budynek używany jako miejsce kultu i do działalności religijnej | kościół, kaplica, klasztor, cerkiew, zbór, synagoga, meczet, dom pogrzebowy — tak; przydrożna kapliczka nie jest budynkiem kultu |
| Budynek przemysłowy lub gospodarczy bez instalacji | art. 3 ust. 4 pkt 3 | brak instalacji zużywających energię, poza wbudowanym oświetleniem | stodoła czy szopa z samym światłem — zwolniona; ten sam budynek z ogrzewaniem — już nie |
| Budynek mieszkalny sezonowy | art. 3 ust. 4 pkt 4 | przeznaczony do użytkowania nie dłużej niż 4 miesiące w roku | liczy się przeznaczenie budynku; zwolnienie obejmuje także najem takiego budynku |
| Mały budynek wolnostojący | art. 3 ust. 4 pkt 5 | wolnostojący, powierzchnia użytkowa poniżej 50 m² | segment bliźniaka i mieszkanie w bloku nie są budynkami wolnostojącymi — zwolnienie ich nie obejmuje |
| Gospodarstwo rolne | art. 3 ust. 4 pkt 6 | EP nie wyższe niż 50 kWh/(m²·rok) | żeby wykazać próg, trzeba znać EP — czyli mieć obliczenie charakterystyki |
Zabytek: rejestr i ewidencja tak, strefa ochrony nie
Ustawa zwalnia budynek „podlegający ochronie na podstawie przepisów o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami”. Ministerstwo Rozwoju i Technologii w wyjaśnieniach do ustawy czyta to szeroko: zwolnione są budynki objęte którąkolwiek formą ochrony z art. 7 ustawy o ochronie zabytków (np. wpisem do rejestru zabytków), a także budynki, które żadną z tych form nie są objęte, ale figurują w wojewódzkiej lub gminnej ewidencji zabytków.
Nie wystarczy natomiast, że budynek stoi w strefie ochrony konserwatorskiej albo na obszarze historycznego układu urbanistycznego wpisanego do rejestru. Według MRiT przedmiotem takiego wpisu obszarowego jest układ przestrzeni — ulice, działki, skala zabudowy — a nie każdy budynek z osobna, więc kamienica, która sama nie jest zabytkiem, potrzebuje świadectwa przy sprzedaży i najmie, nawet jeśli stoi na wpisanym starym mieście. Zanim powołasz się na wyjątek, sprawdź status konkretnego budynku: zapytaj w urzędzie gminy o gminną ewidencję zabytków albo u wojewódzkiego konserwatora zabytków o rejestr.
Miejsce kultu: kościół tak, przydrożna kapliczka nie
Przy ocenie, czy budynek jest „używany jako miejsce kultu i do działalności religijnej”, MRiT odsyła do kategorii obiektów budowlanych z załącznika do Prawa budowlanego: kościoły, kaplice, klasztory, cerkwie, zbory, synagogi, meczety, a także domy pogrzebowe i krematoria. Miejscem kultu jest miejsce, w którym wierni stale i systematycznie zbierają się na nabożeństwa. Przydrożne kapliczki, krzyże i inne znaki religijne do tej kategorii nie należą — choć i tak rzadko kiedy są przedmiotem sprzedaży czy najmu.
Budynek gospodarczy, garaż i miejsce postojowe
Budynek przemysłowy albo gospodarczy jest zwolniony tylko wtedy, gdy nie ma żadnych instalacji zużywających energię poza wbudowanym oświetleniem (pkt 3). Stodoła, szopa czy magazyn z samym światłem mieszczą się w wyjątku. Wystarczy jednak ogrzewanie — choćby elektryczne — żeby wyjątek przestał działać; wtedy zostaje już tylko sprawdzenie, czy budynek nie jest wolnostojący i mniejszy niż 50 m² (pkt 5).
Wolnostojący garaż o powierzchni użytkowej poniżej 50 m² jest zwolniony na podstawie pkt 5, bez względu na instalacje. Osobna sprawa to miejsce postojowe w hali garażowej bloku: według MRiT miejsce wyznaczone namalowaną linią nie jest „częścią budynku” w rozumieniu ustawy (art. 2 pkt 2 — zespół pomieszczeń przewidzianych do odrębnego użytkowania), więc świadectwa się dla niego nie sporządza. Ministerstwo zastrzega, że garaż wydzielony ścianami, z własnym wjazdem albo ogrzewany wymaga oceny indywidualnej.
Domek letniskowy: 4 miesiące albo 50 m²
Dla domków letniskowych liczą się dwa wyjątki. Pierwszy (pkt 4) obejmuje budynek mieszkalny przeznaczony do użytkowania nie dłużej niż 4 miesiące w roku. Przepis mówi o przeznaczeniu budynku, nie o tym, jak często właściciel z niego korzysta — całoroczny dom, w którym ktoś bywa tylko latem, tego warunku nie spełnia. MRiT potwierdza, że takie zwolnienie obejmuje także umowę najmu: wynajmując sezonowy domek, nie przekazujesz kopii świadectwa. Ten sam wyjątek działa przy nowym budynku sezonowym — świadectwa nie trzeba sporządzać po zakończeniu jego budowy.
Drugi wyjątek (pkt 5) obejmuje każdy budynek wolnostojący o powierzchni użytkowej poniżej 50 m² — także całoroczny i ogrzewany. Dom 48 m² stojący osobno na działce jest zwolniony; dom 52 m² już nie. Próg dotyczy powierzchni użytkowej, nie powierzchni zabudowy, i całego budynku, a nie wynajmowanej części. Mieszkanie 35 m² w bloku nie korzysta z tego wyjątku, bo blok nie jest budynkiem poniżej 50 m².
Gospodarstwo rolne z EP do 50
Szósty wyjątek dotyczy „gospodarstw rolnych o wskaźniku EP określającym roczne obliczeniowe zapotrzebowanie na nieodnawialną energię pierwotną nie wyższym niż 50 kWh/(m²·rok)”. Ustawa nie rozwija tego pojęcia, a sam próg ma pułapkę: EP to wynik obliczenia charakterystyki energetycznej, więc żeby wykazać, że budynek mieści się poniżej 50, trzeba go najpierw policzyć. Jeśli budynek w gospodarstwie nie ma instalacji poza oświetleniem, prościej oprzeć się na wyjątku dla budynków gospodarczych (pkt 3) albo dla małych budynków wolnostojących (pkt 5).
Darowizna, spadek, przekształcenie — obowiązek nie powstaje
Zwolnienia z art. 3 ust. 4 dotyczą budynków. Znacznie częściej świadectwa nie trzeba z innego powodu: czynność, którą wykonujesz, nie jest sprzedażą ani najmem. MRiT ujmuje to wprost — przy umowach innych niż wymienione w ustawie świadectwa się nie sporządza, a dla istniejącego budynku lub lokalu potrzebne jest ono dopiero wtedy, gdy będzie przedmiotem sprzedaży albo najmu.
Sprzedaż domu, mieszkania lub lokalu
Świadectwo przekazuje się przy akcie notarialnym (art. 11 ust. 1 pkt 1).
Najem, także krótkoterminowy
Kopię albo wydruk przekazuje się przy zawarciu umowy (art. 11 ust. 1 pkt 2).
Darowizna
Umowa nieodpłatna, nie jest sprzedażą.
Spadek i dział spadku
Dziedziczenie nie jest umową sprzedaży ani najmu.
Przekształcenie spółdzielczego prawa we własność
Według MRiT to zmiana formy prawnej, nie żadna z umów z art. 3.
Ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa
MRiT: obowiązek przy tej umowie nie powstaje.
Szczegóły i praktykę kancelarii opisujemy w osobnych artykułach: świadectwo przy darowiźnie, świadectwo a spadek i świadectwo mieszkania spółdzielczego. Przy przekształceniu MRiT odpowiada wprost, że spółdzielnia nie musi sporządzać świadectwa przy umowie przeniesienia własności lokalu na rzecz członka (art. 17¹⁴ ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych).
Nowy budynek: świadectwo do zawiadomienia o zakończeniu budowy
Od 28 kwietnia 2023 r. inwestor dołącza świadectwo do zawiadomienia o zakończeniu budowy albo do wniosku o pozwolenie na użytkowanie — to obowiązek z Prawa budowlanego, niezależny od sprzedaży i najmu. MRiT wskazuje, że wyłączone są z niego domy o powierzchni zabudowy do 70 m² budowane na własne potrzeby mieszkaniowe; budynki sezonowe do 4 miesięcy w roku również. Co trzeba dołączyć przy odbiorze, opisujemy w artykule odbiór domu — jakie dokumenty.
Zwolnienie dziś nie znaczy zwolnienie na zawsze
Obie drogi — wyjątek z art. 3 ust. 4 i czynność bez sprzedaży — działają tylko w chwili, w której się na nie powołujesz. Obdarowany, spadkobierca czy nowy właściciel mieszkania po przekształceniu będzie potrzebował świadectwa, gdy zdecyduje się lokal sprzedać albo wynająć. Domek poniżej 50 m² straci zwolnienie, jeśli rozbudowa podniesie jego powierzchnię użytkową do 50 m² lub więcej, a budynek gospodarczy — gdy pojawi się w nim ogrzewanie. Świadectwo sporządzone wcześniej jest ważne 10 lat (art. 14 ust. 1), chyba że roboty budowlano-instalacyjne zmieniły charakterystykę energetyczną budynku (art. 14 ust. 2).
Brak wyjątku ma konsekwencje: zbywca lub wynajmujący, który nie przekaże świadectwa, popełnia wykroczenie zagrożone grzywną — więcej w artykule kary za brak świadectwa. Swoją sytuację sprawdzisz w kreatorze „Czy potrzebuję świadectwa?”, a gdy wyjdzie, że dokument jest potrzebny, zamówisz go u nas online — gotowy w ciągu 24 h od skompletowania danych.
